1. Tổng quan về Tây Ninh

Tây Ninh nằm ở vùng Đông Nam Bộ, giáp ranh với tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai và giáp cửa khẩu quốc tế với Campuchia (hai tỉnh Prey Veng, Svay Rieng) với đường biên giới dài 240 km. Đất Tây Ninh nổi tiếng với Núi Bà Đen cao 986 m – ngọn núi cao nhất Đông Nam Bộ, quần thể di tích văn hóa – tâm linh đa dạng (đền chùa, kiến trúc tín ngưỡng như Tòa Thánh Cao Đài), cùng với hồ Dầu Tiếng là hồ chứa nước nhân tạo lớn nhất Việt Nam. Du khách đến Tây Ninh không chỉ để chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, mà còn khám phá các công trình kiến trúc độc đáo, tìm hiểu văn hóa tôn giáo Cao Đài và thưởng thức ẩm thực đặc sản địa phương. Tây Ninh đang ngày càng thu hút cả du khách trong và ngoài nước nhờ nét văn hóa bản địa phong phú, con người thân thiện và nhiều trải nghiệm mới mẻ.

2. Thời điểm lý tưởng

Tây Ninh có khí hậu nhiệt đới gió mùa, phân chia rõ hai mùa mưa – khô như các tỉnh Nam Bộ khác. Mùa khô (từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau) thời tiết khô ráo, nắng đẹp, thích hợp cho các hoạt động ngoài trời. Mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 11) thường có mưa tập trung, nhưng hiếm khi mưa liên tục nhiều ngày. Nếu không muốn hành trình bị gián đoạn bởi mưa lớn, bạn nên đến Tây Ninh vào mùa khô. Tuy vậy, du lịch mùa mưa cũng có nét thú vị riêng bởi vùng rừng già Tây Ninh mang sắc xanh mướt, chỉ cần theo dõi dự báo thời tiết và chuẩn bị trang phục chống ẩm. Đặc biệt, du khách đi vào dịp lễ Rằm tháng Giêng (Hội Xuân Núi Bà) hay Rằm tháng 8 Âm lịch (Hội Yến Diêu Trì tại Tòa Thánh) sẽ được trải nghiệm các lễ hội dân gian, các nghi thức văn hóa độc đáo của Tây Ninh.

3. Cách di chuyển đến Tây Ninh

Từ TP. Hồ Chí Minh: Tây Ninh cách trung tâm Sài Gòn khoảng 100 km, thời gian di chuyển 2–3 giờ qua quốc lộ 22. Nhiều xe khách giường nằm chạy tuyến Sài Gòn – Tây Ninh (từ Bến xe Miền Tây, Bến xe Củ Chi, hoặc sân bay Tân Sơn Nhất) với giá vé khoảng 100.000–250.000 VNĐ mỗi chiều. Ngoài ra có tuyến xe buýt công cộng: ví dụ tuyến 70-1 (Bến xe Củ Chi – Bến xe Tây Ninh) với giá vé chỉ 8.000–25.000 VNĐ, thời gian di chuyển khoảng 1 giờ 50 phút.

Từ miền Bắc và miền Trung: Để tiết kiệm thời gian, du khách thường bay đến TP. HCM hoặc sân bay Tân Sơn Nhất rồi tiếp tục bắt ôtô khách hoặc xe buýt (khoảng 100–150 km) vào Tây Ninh. Cũng có thể bay vào sân bay Liên Khương (Đà Lạt) hoặc Đồng Hới (Quảng Bình) rồi di chuyển đường bộ đến Tây Ninh, nhưng thông dụng nhất vẫn là trung chuyển qua TP. HCM.

Đi lại gần: Nếu bạn có nhiều thời gian và muốn ngắm cảnh, có thể đi ô tô từ Miền Trung (đường theo quốc lộ 1A qua Biên Hòa) hoặc từ Hà Nội (quốc lộ 1A qua Nha Trang – Tây Ninh) rồi qua TPHCM, hoặc đi xe giường nằm xuyên đêm (dù quãng đường >1.400 km phải mất trên 25 giờ). Tuy nhiên với du khách quốc tế hoặc miền Bắc/Trung, phương án nhanh nhất vẫn là bay đến TP.HCM sau đó đi tiếp bằng xe khách.

4. Phương tiện di chuyển trong tỉnh

Thuê xe máy: Là cách linh hoạt nhất để khám phá Tây Ninh. Các điểm thuê xe máy ở thành phố Tây Ninh và các khu du lịch cho thuê giá khoảng 100.000–180.000 VNĐ/ngày. Du khách chỉ cần có bằng lái xe tay ga hoặc ôtô (hạng B2 trở lên) để thuê xe.

Xe ôm, taxi, xe công nghệ: Có mặt khắp nơi, tiện lợi cho những đoạn ngắn hoặc di chuyển trong TP. Tây Ninh và vùng lân cận (chẳng hạn từ trung tâm ra núi Bà Đen hay Tòa Thánh). Taxi có giá mềm hơn so với Sài Gòn (từ 10.000 – 15.000 VNĐ/km). Các ứng dụng gọi xe công nghệ (Grab, Be) cũng hoạt động tại Tây Ninh.

Xe buýt nội tỉnh: Tây Ninh chưa có hệ thống xe buýt đô thị phát triển. Tuy nhiên một số tuyến buýt liên tỉnh ngắn (như tuyến 70-2: Bến Củ Chi – Tòa Thánh – Núi Bà Đen) kết nối với các tuyến từ TP.HCM. Ngoài ra, tuyến 70-5 chạy quanh thành phố (6 km). Mặc dù tiện giá rẻ (chỉ vài chục ngàn đồng), xe buýt thường ít chuyến và không chủ động được lộ trình du lịch.

Ôtô riêng hoặc thuê xe du lịch: Nhiều gia đình và nhóm khách thường đi bằng ôtô riêng (hoặc thuê lái xe) để có lịch trình linh hoạt. Đường vào Tây Ninh từ TP.HCM (quốc lộ 22) là đường bộ thường, tuy không có cao tốc nhưng khá dễ đi.

5. Những địa điểm nổi bật tại Tây Ninh

Núi Bà Đen là đỉnh núi nổi bật nhất Tây Ninh, cao 986 m và được ví như “nóc nhà” của Nam Bộ. Đây là ngọn núi thiêng liêng của cư dân địa phương với nhiều truyền thuyết li kỳ. Trên núi có quần thể danh thắng gồm Chùa Bà Đen (Linh Sơn Tiên Thạch Tự) cổ kính, Chùa Hang và nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ. Chùa Bà Đen hiện đã hơn 300 năm tuổi và rất đông khách lễ hội vào đầu xuân hoặc giữa tháng 5 âm lịch. Ở đỉnh núi có tượng Phật Bà Quan Âm Tây Bổ Đà Sơn lộng lẫy, điểm hành hương thiêng liêng của vùng. Để leo lên đỉnh, đa số du khách lựa chọn hệ thống cáp treo Sun World Núi Bà Đen với ba ga (Tòa Bà Đen, Chùa Hang, Vân Sơn) từ chân lên đỉnh. Vé cáp treo khứ hồi khoảng 250.000 đồng/người lớn (khoảng 150.000 đồng/trẻ em); đây là phương tiện nhanh chóng và ngắm cảnh thung lũng rất đẹp. Với những người ưa mạo hiểm, núi Bà Đen cũng có các đường mòn để leo bộ xuyên rừng, thường mất 3–4 giờ leo lên đỉnh. Du khách leo bộ sẽ được thưởng ngoạn cảnh thiên nhiên trong lành, như xuyên những đoạn rừng tre, hang động nhỏ và ghé thăm các điện thờ trên đường.

Tòa thánh Tây Ninh – còn gọi là Thánh Thất Cao Đài, là trung tâm tín ngưỡng của đạo Cao Đài, tọa lạc tại xã Long Thành Bắc (huyện Hòa Thành), chỉ cách trung tâm Tây Ninh 5 km về phía Đông Nam. Công trình này có kiến trúc độc đáo, tổng hợp quan điểm Đông – Tây và thờ nhiều tôn giáo: hình ảnh Thái Cực Nhãn (con mắt thần) tượng trưng cho Thượng Đế, cùng các tượng đấng Jesus, Quan Âm, Khổng Tử, Lão Tử, Phật Thích Ca… được trang trí khắp nơi. Tòa thánh được khởi công năm 1933, cơ bản hoàn thành năm 1947 và khánh thành năm 1955. Đến Tây Ninh, du khách không thể bỏ qua nghi lễ Lễ Đại lễ Vía Đức Chí Tôn (mùng 8 tháng Giêng Âm lịch) và Hội Yến Diêu Trì Cung (rằm tháng 8 Âm lịch) tại đây. Vào các ngày hội lớn, Tòa thánh lung linh huyền ảo với các nghi thức tâm linh và nghệ thuật quy mô. Hàng ngày, tại Tòa thánh có 4 buổi lễ nghi trang trọng diễn ra vào 0h, 6h, 12h và 18h – là dịp hiếm có để du khách hòa nhập và tìm hiểu văn hóa tín ngưỡng của Cao Đài Tây Ninh.

Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát (huyện Tân Biên) có diện tích khoảng 19.000 ha, cách TP Tây Ninh khoảng 30 km về phía Tây Bắc. Năm 2019, vườn được công nhận là Vườn di sản ASEAN nhờ hệ sinh thái đặc trưng vùng đất thấp miền Đông Nam Bộ. Khu rừng mưa nguyên sinh ẩm ướt, nhiều sông suối và đầm lầy là nơi cư trú của hơn 200 loài chim nước quý hiếm như cò nhạn, già đẫy Java, giang sen… và là nơi dừng chân của đàn sếu đầu đỏ di cư. Du khách đến đây được chìm đắm trong khung cảnh thiên nhiên hoang sơ, có thể tham gia trải nghiệm ngồi xuồng máy len lỏi trên sông Vàm Cỏ Đông, ngắm chim nước và hoa rừng hai bên bờ. Tại vườn quốc gia còn có hai cây cổ thụ hơn 200 tuổi (cây Dầu Rái và cây Vên Vên) được công nhận Cây Di sản Việt Nam, điểm check-in thu hút dân phượt.

Khu du lịch Long Điền Sơn (phường Ninh Sơn, TP. Tây Ninh) là khu sinh thái – giải trí rộng khoảng 27 ha, cách trung tâm thành phố ~4 km, chỉ 3 km từ chân Núi Bà Đen. Trước kia khu này chỉ có 13 ha nhưng nay đã được mở rộng gấp đôi, được phủ xanh bằng nhiều cây cối, vườn cây ăn trái và ao hồ nhân tạo. Long Điền Sơn nổi tiếng với công viên nước rộng lớn, nhiều trò chơi mạo hiểm (đua xe F1 mô phỏng, đu quay dây văng, tàu lượn siêu tốc…) và các khu sinh hoạt ngoài trời. Du khách thường đến đây cắm trại trên những thảm cỏ xanh mát, tổ chức teambuilding, hoặc đưa gia đình và trẻ em chơi tại khu trò chơi liên hoàn và công viên nước trong lành. Đây là lựa chọn giải trí yêu thích của nhiều bạn trẻ và gia đình Tây Ninh vào dịp cuối tuần hoặc nghỉ lễ.

Các điểm đến tôn giáo – văn hóa khác

Chùa Gò Kén (Hòa Thành): Cách TP. Tây Ninh ~8 km trên quốc lộ 22B, ngôi chùa trên Gò Kén có tuổi đời trên 100 năm. Nơi đây nổi bật với hai pho tượng Phật lớn: tượng Bồ tát Quan Thế Âm cao 25 m đứng trên lưng rồng cao 7 m, và tượng Phật nhập Niết bàn dài 25 m. Quần thể chùa có cổng tam quan, điện thờ, bảo tháp, các công trình mô phỏng Lâm Tỳ Ni, Ngũ Hành Sơn… thu hút du khách bởi kiến trúc kết hợp truyền thống – hiện đại và không khí trang nghiêm, yên tĩnh.

Tháp cổ Bình Thạnh (Trảng Bàng): Tọa lạc tại xã Bình Thạnh (Trảng Bàng), đây là công trình Chăm – Óc Eo cổ xưa, được phát hiện năm 1886. Tháp nghìn năm tuổi này gần như còn nguyên vẹn, thể hiện kiến trúc đặc trưng của nền văn hóa Óc Eo Nam Bộ. Khách thích khảo cổ và lịch sử có thể đến tham quan Tháp cổ, tìm hiểu về di tích văn hóa phương Nam..

Nhà cổ Nguyễn Tâm Kiên (TP. Tây Ninh): Địa chỉ số 39, đường Phan Châu Trinh, thành phố Tây Ninh. Ngôi nhà xây năm 1894 với kiến trúc Nam bộ truyền thống bằng gỗ lim lâu năm. Đây là một trong những ngôi nhà cổ đẹp còn sót lại, thể hiện sự tinh tế trong xây dựng thời kỳ Pháp thuộc. Du khách có thể ghé thăm để chiêm ngưỡng kiến trúc và đồ gỗ cổ.

Các đền, chùa khác: Ngoài ra, Tây Ninh còn có một số chùa, miếu địa phương tiêu biểu như Chùa Ốc, Đền Nguyễn Trung Trực (thị xã Hòa Thành), Nhà thờ Tây Ninh (công trình Pháp), hay các di tích lịch sử kháng chiến… tùy sở thích du lịch tâm linh – lịch sử của du khách.

6. Hành trình khám phá ẩm thực đặc trưng Tây Ninh

Tây Ninh được biết đến với nhiều món ăn đặc sản độc đáo mang đậm hương vị Nam Bộ và văn hóa địa phương:

Bánh tráng phơi sương và muối tôm: Đặc sản nổi tiếng nhất của Tây Ninh, đặc biệt là vùng Trảng Bàng. Bánh tráng phơi sương Trảng Bàng có vị dẻo dai, dày và đậm đà nhờ quy trình làm thủ công phơi dưới sương đêm. Bánh tráng này có thể ăn trực tiếp mà không cần nhúng nước hay nướng. Khi ăn, người ta thường cuốn bánh với muối tôm Tây Ninh cay nồng, dưa leo và thịt nướng hoặc rau rừng. Món cuốn từ bánh tráng phơi sương rất phổ biến: nhân có thể là ba chỉ quay, thịt chân giò luộc, bò tơ Tây Ninh nướng, cá lóc nướng… cuốn cùng các loại rau rừng như lá cóc, lá xoài, lá mận, lá bằng lăng v.v., rồi chấm với mắm nêm đậm đà. Bánh tráng phơi sương đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và kỷ lục châu Á về đặc sản quà tặng. Đi kèm bánh tráng không thể thiếu muối tôm Tây Ninh – hỗn hợp muối ớt tỏi tôm rang thơm cay, góp phần làm dậy lên hương vị đậm đà khi chấm cuốn hoặc trái cây.

Bò tơ Tây Ninh: Tây Ninh cũng nổi danh với bò tơ, tức bò non có độ tuổi dưới 12 tháng, cho thịt mềm ngọt. Thịt bò tơ Tây Ninh có thớ rất nhỏ, mềm mại và ít mỡ, vị ngọt tự nhiên đặc trưng. Điều này giúp bò tơ khi nướng, hấp hay nhúng lẩu giữ được hương vị tươi ngon. Nhiều nhà hàng địa phương phục vụ bò tơ nướng tại bàn, bò cuốn rau rừng, bò tái chanh, bò tơ hấp, bò nướng lụi sả… Món ngon nổi bật nhất là bò tơ nướng mọi – thịt bò tơ tẩm ướp gia vị rồi nướng trên than hoa, ăn kèm bánh tráng cuốn với các loại rau rừng của Tây Ninh. Thưởng thức bò tơ tại Tây Ninh là một trải nghiệm ẩm thực độc đáo, vừa tinh túy ẩm thực Nam Bộ vừa là niềm tự hào của ẩm thực địa phương.

Các món ăn đường phố và chay: Đồ ăn vặt Tây Ninh rất phong phú. Ngoài các món cuốn với bánh tráng, bạn có thể thử bánh tráng trộn Tây Ninh – gồm bánh tráng cắt sợi trộn cùng các loại khô bò, khô gà, hành phi, đậu phộng, xoài xanh thái sợi, trứng cút luộc và đặc biệt là muối tôm. Hương vị chua cay mặn ngọt hoà quyện trong từng sợi bánh tráng khiến người ăn khó quên. Một món đường phố khác là bánh canh Trảng Bàng (với giò heo, nước dùng ngọt và trong). Đến Tây Ninh cũng nên thử nem nướng, bánh ống (Xăm xắp)… và các loại chè, trái cây ướp mắm đường đậm vị miền Tây.

Đặc biệt, khu vực quanh Núi Bà Đen và Tòa Thánh có nhiều lựa chọn ẩm thực chay phong phú. Tại Trai Đường Tòa Thánh (căn tin chay của đạo Cao Đài) và các quán chay trong vùng, du khách có thể thưởng thức cơm chay, bún chay, canh chay, gỏi cuốn chay… mang đậm phong cách ẩm thực của cộng đồng tín đồ địa phương. Các món chay thường được nêm nếm cầu kỳ nhưng thanh đạm, rất được du khách ưa chuộng khi tham quan khu tâm linh.

7. Những lưu ý khi du lịch Tây Ninh

Thời tiết và trang phục: Tây Ninh nắng gắt vào ban ngày, nhất là mùa khô, nên mang theo áo chống nắng, kính râm, mũ rộng vành. Đêm ở núi có thể se lạnh, chuẩn bị áo khoác nhẹ. Nên mặc quần áo thoải mái, thoáng mát khi đi đường dài hoặc leo núi, và có áo mưa/áo khoác mỏng mùa mưa (nếu đi vào mùa mưa). Khi thăm đền, chùa, nên ăn mặc lịch sự, kín đáo (che vai, đầu gối) để tôn trọng tín ngưỡng.

Lịch lễ hội: Nếu đi du lịch vào thời gian lễ hội lớn của Tây Ninh (như Hội Xuân Núi Bà Đen, Lễ hội Yến Diêu Trì), bạn sẽ được trải nghiệm văn hóa độc đáo nhưng đường xá và điểm tham quan sẽ rất đông người. Nên lên kế hoạch trước, tránh các ngày chính lễ nếu không chịu được cảnh đông đúc, hoặc ngược lại, hãy chủ động tham gia lễ hội sẽ rất thú vị.

An toàn và sức khỏe: Tây Ninh có nhiều đường đồi núi, cần chú ý cẩn thận khi leo núi (trường hợp leo bộ Núi Bà Đen, Ma Thiên Lãnh). Mang đủ nước uống và đồ ăn nhẹ khi trekking. Nên sạc đầy pin máy ảnh, điện thoại trước khi lên núi. Khi cắm trại ven hồ Dầu Tiếng hay Ma Thiên Lãnh, lưu ý không để lửa trại quá lâu ban đêm và luôn dọn dẹp sạch sẽ khu vực camp.

Giấy tờ tùy thân: Luôn mang theo CMND/CCCD hoặc hộ chiếu (nếu dự định sang Campuchia qua Mộc Bài). Ở các khu du lịch lớn (Ba Đen, Toà Thánh, cửa khẩu), đề phòng kẻ gian móc túi khi đông người.

Mua sắm và quà lưu niệm: Tây Ninh nổi tiếng với bánh tráng, bò tơ, muối tôm. Bạn có thể mua hàng đặc sản ở chợ Tây Ninh, cửa hàng địa phương hoặc ngay tại các cơ sở sản xuất tại Trảng Bàng, Hòa Thành. Giá cả thường niêm yết rõ, chỉ nên trả giá nhẹ với quà lưu niệm nhỏ lẻ.

Khu vực biên giới: Nếu dự định thăm quan cửa khẩu Mộc Bài, nhớ xác nhận giờ mở cửa hải quan (thường từ sáng đến đầu giờ chiều cho xuất cảnh) và mang theo tiền USD/CNY nếu cần mua sắm ở Campuchia. Lưu ý nắng nóng ở khu vực biên giới nên che chắn, và cẩn thận khi chụp ảnh lưu niệm – tránh tới quá sát bên kia biên giới mà chưa làm thủ tục.

SƯU TẦM "CÔNG SƠN"