Top món ăn nhất định phải thử tại Ninh Bình

Cơm cháy Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Cơm cháy Xích Thổ (Công ty CP Đại Long), thôn Minh Long, xã Xích Thổ, huyện Nho Quan, Ninh Bình.

Mô tả: Cơm cháy Ninh Bình được chế biến từ cơm nếp trộn gạo tẻ, nấu chín, phơi nắng cho ráo rồi chiên ngập mỡ đến khi hạt cơm nở căng, giòn rụm. Món cơm cháy thường ăn kèm với chà bông (ruốc), mỡ hành, hành khô và một loại nước sốt thơm đặc biệt làm từ thịt dê ninh nhừ. Hương vị của cơm cháy Ninh Bình vừa béo, giòn, vừa có vị ngọt đậm đà của nước sốt me làm từ thịt dê và thính rang, tạo nên cảm giác “ngon nhức nách” mỗi khi thưởng thức. Cơm cháy không chỉ là món ăn dân dã hàng ngày mà còn là đặc sản nổi tiếng thường mua làm quà khi đến Ninh Bình.

Thịt dê núi Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Nhà hàng Dê Chính Thư (xã Khê Thượng, Ninh Xuân, Ninh Bình); Nhà hàng Đức Dê (Số 29 Nguyễn Huệ, TP. Ninh Bình).

Mô tả: Thịt dê núi Ninh Bình được nuôi thả tự nhiên trên các dãy núi đá nên rất săn chắc và ít mỡ. Dê núi có mùi thơm đặc trưng, vị thịt ngọt đậm, dùng làm nhiều món đặc sắc như dê quay, dê tái chanh, dê nướng ướp ngũ vị, nầm dê chiên và lẩu dê… Đặc biệt, nhiều người đánh giá rằng thịt dê núi Ninh Bình không chỉ ngon mà còn bổ dưỡng, có thể “chữa được rất nhiều loại bệnh”. Một bữa tiệc dê núi tại Ninh Bình thường có sự kết hợp của các món trên cơm cháy, rất đậm đà và bản sắc.

Nem chua Yên Mạc (Yên Mô, Ninh Bình)

Địa chỉ gợi ý: Xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, Ninh Bình; ví dụ các cơ sở truyền thống như Vân Béo, Anh Quân, Bình Cường tại xã Yên Mạc.

Mô tả: Nem chua Yên Mạc (còn gọi là “Nem tiến Vua”) là loại nem lạt chế biến cầu kỳ từ thịt mông heo xay nhuyễn, trộn cùng gạo nếp, ủ men tự nhiên rồi gói trong lá ổi, lá chuối tươi. Khâu làm nem rất khắt khe để miếng nem sau ủ mềm tơi, có màu hồng tươi đặc trưng. Khi ăn, nem Yên Mạc có vị chua thanh của men, vừa ngọt thơm của thịt, nồng cay của tỏi, ớt và hạt tiêu. Ăn nem cuốn với các loại rau thơm (lá sung, lá lốt, đinh lăng…) và chấm nước mắm ớt sẽ cảm nhận đủ hương vị rừng núi, tạo nên trải nghiệm ẩm thực độc đáo khó quên.

Miến lươn Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Quán Miến lươn Mạnh Toàn – 995 Trần Hưng Đạo, P. Thanh Bình, TP. Ninh Bình (gần ngã ba Cầu Lim, Tràng An); Quán Miến lươn Dũng Hương – 997 Trần Hưng Đạo, P. Thanh Bình (liền kề số 995).

Mô tả: Miến lươn Ninh Bình dùng loại lươn đồng nhỏ gọi là lươn cốm (lưng nâu hồng, bụng vàng rộm) nên thịt săn chắc, ngọt béo. Nước dùng của món miến lươn được hầm từ xương lươn trong nhiều giờ nên đục, đậm đà hương vị đặc trưng; lươn rửa sạch, bỏ nhớt, xào sơ với gia vị rồi cho vào miến và chan nước dùng. Miến trong, mềm dẻo, kết hợp với lươn và hoa chuối thái sợi cùng rau thơm, tạo nên bát miến đậm đà khó quên. Món ăn này thường phục vụ vào buổi sáng và có giá khoảng 30.000–40.000 đ/bát, rất được thực khách yêu thích khi đến Ninh Bình.

Bún mọc Tố Như (Kim Sơn)

Địa chỉ gợi ý: Quán Bún mọc Tố Như – Thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, Ninh Bình (gần Nhà thờ Đá Phát Diệm).

Mô tả: Bún mọc Tố Như là đặc sản nổi tiếng của Kim Sơn (Ninh Bình). Thành phần chính là bún gạo trắng, mọc giò heo được xay nhuyễn và một nồi nước dùng trong vắt ninh từ xương heo. Để có hương vị “đúng điệu”, bún Tố Như phải chuẩn bị cầu kỳ: bún làm từ gạo tẻ ngon mịn, viên mọc từ thịt nạc mông tươi sạch (đã loại bỏ gân mỡ) được ướp gia vị vừa miệng rồi thả vào nước sôi tới khi nổi lên mặt nước trắng hồng. Nước dùng thanh ngọt, kết hợp với các loại rau sống (giá đỗ, hoa chuối, húng lủi, kinh giới…) tạo nên tô bún mọc thơm lừng, đậm đà. Tô bún không chan sẵn nước mà được bày riêng bún, viên mọc và rau, khách ăn bao nhiêu tùy ý lấy bấy nhiêu. Sự kết hợp nhẹ nhàng nhưng hài hòa giữa bún, mọc và nước dùng là điểm nhấn của bún mọc Tố Như.

Gỏi cá nhệch Kim Sơn

Địa chỉ gợi ý: Quán Gỏi Nhệch – Đường Ngô Gia Tự, xã Vân Gia, TP. Ninh Bình; Nhà hàng Vũ Bảo – Số 6A, phố Phát Diệm Đông, Thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, Ninh Bình.

Mô tả: Gỏi cá nhệch Kim Sơn là món ăn dân dã nổi tiếng. Cá nhệch đồng (giống lươn) tươi được làm sạch, ngâm qua nước vôi, chanh để loại bỏ nhớt và tanh, sau đó xắt lát mỏng, trộn với thính gạo nếp rang tạo vị thơm bùi đặc trưng. Phần da cá được chiên giòn, làm thành lát cuốn cùng gỏi. Một yếu tố “bí quyết” là nước chấm chẻo nhệch – được làm từ xương cá chiên giòn, thịt ba chỉ, trứng gà và mẻ chua, khuấy đều với tỏi, ớt, gừng, riềng cho đến khi tạo thành bát nước chấm sền sệt đậm màu đỏ đặc quánh. Khi thưởng thức, gỏi cá nhệch được cuốn trong lá sung hoặc bánh tráng mỏng cùng các loại rau thơm rừng (kinh giới, đinh lăng, húng lủi…) và rưới nước chấm lên trên. Cảm nhận đầu tiên là vị béo ngậy của chẻo kết hợp với vị ngọt tươi của cá, xen chút chua cay nồng của mẻ và ớt – tạo nên hương vị độc đáo, khiến ai ăn một lần cũng nhớ mãi. Gỏi cá nhệch Kim Sơn thường được dùng làm mồi nhắm và rất hợp với rượu nếp Ninh Bình

Rượu cần Nho Quan

Địa chỉ gợi ý: Làng nghề rượu cần xã Nho Quan, huyện Nho Quan, Ninh Bình.

Mô tả: Rượu cần Nho Quan là loại rượu truyền thống của người dân tộc Mường ở vùng núi Nho Quan (Ninh Bình). Rượu được nấu từ các loại tinh bột như nếp hoặc gạo nứt nấu thành cơm, sau đó trộn với men đặc biệt làm từ củ giềng, củ gừng, lá ổi và vỏ cây mun nghiền thành bột. Đặc biệt, rượu cần không chưng cất lửa mà được lên men tự nhiên trong chum hoặc ang sành. Khi uống, người ta đặt vào miệng chum rượu những ống tre nhỏ và “hút” rượu trực tiếp chảy qua ống. Uống rượu cần là một nghi thức cộng đồng – thường vài ba người ngồi quanh chum rượu, vừa nâng ống tre cùng nhấp rượu, vừa trò chuyện vui vẻ. Hương vị rượu cần thơm nồng, cay cay đặc trưng của gừng, ớt và vị ngọt nhẹ của men, tạo cảm giác ấm áp, dễ nhớ. Rượu cần thường được dùng kèm các món nướng, xiên tre, hay để chúc tụng trong các dịp hội hè, đám cưới tại Ninh Bình.

Mắm tép Gia Viễn

Địa chỉ gợi ý: Huyện Gia Viễn, Ninh Bình (đặc biệt xã Gia Vượng, Gia Vân, Gia Tiến v.v.).

Mô tả: Mắm tép Gia Viễn là đặc sản độc đáo ở vùng đồng bằng trũng Gia Viễn (Ninh Bình). Mắm được làm từ tép riu đồng tươi rói trộn với muối và thính gạo nếp rang, sau đó ủ trong chum sành hàng tháng. Kết quả là mắm có màu đỏ cam đẹp mắt, mùi thơm đậm đà mà không bị gắt, vị mặn ngọt hài hòa. Mắm tép Gia Viễn sử dụng quanh năm, nhưng ngon nhất vào mùa đông – khi nhiệt độ thấp, tép riu dai, ít tạp chất giúp mắm lên men chuẩn vị nhất. Mắm tép Gia Viễn có thể dùng ăn sống chấm rau luộc, dùng kèm thịt luộc hoặc chưng với thịt ba chỉ tạo thành món “mắm tép chưng thịt” đậm đà, rất hợp khẩu vị. Mắm tép thường được mua về làm quà với giá khoảng 100.000–150.000 đ/kg.

Nhộng ong (Cúc Phương)

Địa chỉ gợi ý: Rừng Cúc Phương (Nho Quan, Ninh Bình) – nguồn thu hoạch truyền thống.

Mô tả: Nhộng ong rừng Cúc Phương là món đặc sản “mạo hiểm” của Ninh Bình. Đây là ấu trùng ong được thu gom từ tổ ong rừng, sau đó chế biến thành nhiều món hấp dẫn. Nhộng ong có vị béo và ngậy, thường được xào sả ớt, rang muối hoặc chiên giòn và cuốn với lá lốt, rau thơm. Hương vị của nhộng ong đậm đà, mang mùi thơm của thảo mộc núi rừng, rất khác biệt và đã mắt. Món ăn này hiếm, có giá từ 400.000–500.000 đ/kg vì nhộng phải lấy từ tổ ong còn hoang dã. Dẫu vậy, ai thích khám phá ẩm thực cũng đều muốn thử một lần vì trải nghiệm mới lạ và hấp dẫn.

Xôi trứng kiến Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Các làng ven Tràng An – Cúc Phương (thu hoạch trứng kiến nâu).

Mô tả: Xôi trứng kiến Ninh Bình là món xôi độc đáo làm từ trứng kiến non (kiến nâu). Trứng kiến được khai thác từ các mỏ kiến trong rừng đá vôi Ninh Bình, đem rửa sạch, tẩm gia vị rồi xào chín cùng hành khô. Sau đó, trứng kiến xào được trộn vào xôi nếp dẻo thơm. Khi ăn, xôi có vị béo ngậy, bùi bùi của trứng kiến quyện với mùi thơm của xôi và hành khô. Đây là món ăn dân dã nhưng lạ miệng, thường thưởng thức từ đầu vụ kiến (mùa mưa) đến khoảng tháng 9. Xôi trứng kiến vừa đủ no, thơm ngon và khiến thực khách phải bất ngờ vì hương vị độc đáo của ẩm thực Ninh Bình.

Cá kho gáo Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Các quán ăn dân dã tại Ninh Bình, nhất là khu vực ven hồ Đồng Sương – Tam Điệp.

Mô tả: Cá kho gáo là món cá kho dân dã đặc trưng tại Ninh Bình. Đầu bếp kho cá cùng với quả gáo (loại quả rừng nhỏ, vị chua thanh) tạo vị khác biệt cho món ăn. Quả gáo khi kho cùng cá làm cho nước kho sánh đặc, có vị vừa chua nhẹ lại thơm mùi thơm của lá gáo. Cá sau khi kho sẽ có màu vàng ươm đẹp mắt, thịt cá chắc, săn và thơm lừng. Nhờ vị chua của quả gáo cộng vị ngọt tự nhiên của cá, món ăn giúp cân bằng mùi tanh cá, tạo nên hương vị đậm đà, khó quên cho người thưởng thức. Cá kho gáo thường ăn kèm với cơm nóng hoặc cơm cháy, rất ngon miệng và là một nét văn hóa ẩm thực đặc biệt của người Ninh Bình.

Ốc núi Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Các quán ốc rừng ở Nho Quan – Ninh Bình (thu mua ốc núi tại rừng).

Mô tả: Ốc núi (ốc đá) là loại đặc sản nổi tiếng ở Ninh Bình. Ốc núi chỉ phát triển theo chiều ngang, kích thước nhỏ vừa ăn (to tối đa bằng 2 ngón tay), vỏ trắng ngà và rất giòn khi ăn. Ốc núi có thể chế biến thành nhiều món như ốc nướng, ốc hấp sả, ốc luộc chấm mắm gừng, ốc xào sa tế, xào tỏi… Mỗi cách chế biến đều giữ lại vị ngọt thịt ốc và hương thảo dược từ môi trường sống hoang dã. Khi thưởng thức, thịt ốc mềm dai, ngọt lịm đậm đà, kèm chút vị cay thơm của gừng, tỏi hoặc ớt tùy khẩu vị. Ốc núi được xem là “thức quà từ thiên nhiên”, gợi cảm giác mới lạ cho thực khách vì chỉ có ở vùng núi đá Ninh Bình.

Cua đồng rang lá lốt Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Các quán ẩm thực quê ở Ninh Bình và khu du lịch Tràng An – Tam Cốc.

Mô tả: Cua đồng rang lá lốt là một món ăn dân dã đậm đà hương vị đồng quê. Cua đồng bóc vỏ, rang cùng lá lốt đến khi chín vàng giòn, có mùi thơm nồng đặc trưng. Thịt cua dai giòn, ngậy béo được pha quyện cùng vị ấm nồng của lá lốt tạo nên món ăn khó quên. Khi ăn, người ta thường chấm cua rang lá lốt với muối tiêu chanh ớt, khiến mỗi miếng cua thêm phần cay cay, chua thơm, rất hợp làm mồi nhắm. Bên cạnh món rang, cua đồng ở đây còn được chế biến thành các đặc sản khác như chả cua, bánh đa cua hay canh cua đồng – đều là những món mang hương vị thôn quê đặc trưng của Ninh Bình

Bánh đa cá rô Ninh Bình

Địa chỉ gợi ý: Các quán bánh đa cua/cá ở vùng ven đồng chiêm trũng Ninh Bình (xã Gia Hưng – Hoa Lư).

Mô tả: Bánh đa cá rô là món canh bánh đa truyền thống nổi tiếng của vùng châu thổ Ninh Bình. Cá rô đồng tươi được xóc với muối tiêu, nhồi vào ruột lá bánh đa, đem rim với hành khô, rồi nấu chung với nước dùng thanh ngọt. Khi ăn, nước canh đậm đà, vị ngọt tự nhiên của cá rô hoà quyện với vị thơm béo của nước luộc và hành phi. Mỗi tô bánh đa cá rô gồm sợi bánh đa giòn dẻo, nước dùng thơm, thịt cá mềm rời xương kèm theo rau cải và chả cá chiên vàng. Đây là món ăn rất dễ ăn, không ngấy, mang đậm hương vị đặc trưng của ẩm thực cố đô Ninh Bình. Nếu du khách đến Ninh Bình mà bỏ qua bánh đa cá rô thì quả là một thiếu sót lớn khi khám phá ẩm thực nơi đây.

SƯU TẦM "CÔNG SƠN"