CẨM NANG DU LỊCH HẢI DƯƠNG 2026

1. Tổng quan về Hải Dương

Hải Dương được mệnh danh là “vùng đất sáng” của xứ Đông, là trung tâm kinh tế – văn hoá của Đồng bằng sông Hồng, nổi tiếng với lịch sử lâu đời, bề dày văn hiến. Vùng đất này từng là “phên giậu phía Đông” của kinh thành Thăng Long (thời Lê sơ). Hai triều đại Lý – Trần đã để lại hàng trăm di tích đền, chùa, đình, miếu ở Hải Dương, nhiều công trình mang giá trị nghệ thuật cao, trở thành minh chứng sống cho văn hoá truyền thống đất nước. Đặc biệt, Hải Dương có bề dày văn hoá học tập với nhiều danh nhân khoa bảng (như Văn miếu Mao Điền, nơi vua Lê thưởng gạo ở hội thi Hương thế kỷ XVII). Bên cạnh đó, Hải Dương còn lưu giữ nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng: làng gốm Chu Đậu, làng chạm khắc gỗ Đông Giao, làng đá Kính Chủ, làng vàng bạc Châu Khê, làng bánh đa Lộ Cương…. Sự kết hợp giữa “miền đất di sản” (đền đài, thắng cảnh) và “miền đất làng nghề” (những sản vật truyền thống) tạo nên sức hút riêng cho du lịch Hải Dương, vừa thơ mộng, vừa giàu giá trị văn hoá, mang đến trải nghiệm hấp dẫn cho du khách gần xa.

2. Cẩm nang du lịch Hải Dương hữu ích

2.1. Thời điểm đẹp nhất để đi du lịch Hải Dương

Hải Dương có khí hậu nhiệt đới gió mùa như bao tỉnh miền Bắc khác, trải qua 4 mùa rõ rệt với những cảnh quan riêng biệt mỗi mùa. Theo khuyến cáo của nhiều cẩm nang du lịch, 4 mùa ở Hải Dương đều có nét đẹp nhưng cao điểm là mùa xuân lễ hội: từ tháng Giêng đến tháng Ba (âm lịch) có nhiều lễ hội đền chùa lớn như Hội Côn Sơn – Kiếp Bạc, Hội đền Chu Văn An… nên không khí rất sôi nổi, cảnh đẹp hữu tình. Tháng 5 – 6 là mùa trái cây đặc sản: vải thiều Thanh Hà chín rộ, bầu bí đủ loại nên rất thích hợp để kết hợp tham quan vườn và thưởng thức đặc sản tại vườn. Tháng 10, những cánh đồng hoa hướng dương ở chân núi Côn Sơn (thị xã Chí Linh) nở vàng rực, là điểm check-in không thể bỏ qua. Tháng 12 là mùa hoa dã quỳ nở vàng khắp đường đất, du khách có thể tự do dạo bước chụp ảnh bên con đường hoa dưới chân cầu Phú Tảo (TP. Hải Dương). Mùa hè (từ tháng 4 đến 8) mặc dù nóng ẩm nhưng nhiều khu nghỉ dưỡng, sinh thái (mát mẻ bên sông và hồ) vẫn thích hợp để thư giãn. Mùa đông lạnh hơn, ít mưa, thích hợp cho các hoạt động tâm linh trong đền chùa. Tóm lại, hầu như quanh năm Hải Dương đều có thể đi chơi, nhưng để tránh nóng bức và đông đúc, bạn nên chọn mùa lễ hội xuân (tháng 1-3 âm lịch) hoặc mùa trái cây (tháng 5-6).

2.2. Cách di chuyển đến Hải Dương từ các tỉnh, thành phố lớn

Từ Hà Nội: Hải Dương cách Hà Nội khoảng 57–60 km theo cao tốc Hà Nội – Hải Phòng hoặc QL5A, mất chưa đầy 1 giờ lái xe. Bạn có thể đi bằng xe máy, ô tô riêng hoặc xe khách giường nằm/limousine. Nhiều hãng xe khách và xe limousine phục vụ tuyến Hà Nội – Hải Dương với giá dao động 60.000 – 250.000 đồng/vé (limousine cao cấp khoảng 250.000 đồng, xe thường 16-45 chỗ khoảng 60-70.000 đồng). Tàu hỏa từ ga Long Biên (HN) đến ga Hải Dương hoặc Cẩm Giàng cũng là lựa chọn mới mẻ; có các chuyến tàu ngày cuối tuần, hành trình khoảng 1.5 – 2 giờ.

Từ TP. Hải Phòng và các tỉnh phía Đông Bắc: Có tuyến xe khách liên tỉnh hoặc bạn lái xe về hướng Hà Nội rồi rẽ vào cao tốc Hải Phòng – Hà Nội, đến cầu Phả Lại (đường cao tốc mới), sau đó theo QL5A đến trung tâm Hải Dương. Ví dụ, từ Hải Phòng đi khoảng 1 – 1.5 giờ sẽ đến Hải Dương. Nếu bạn ở Miền Trung / Nam thì nên bay đến sân bay Nội Bài (Hà Nội) hoặc sân bay Cát Bi (Hải Phòng), sau đó tiếp tục hành trình bằng xe khách hay taxi về Hải Dương.

Từ Quảng Ninh, Lạng Sơn: Lái xe qua cao tốc Hà Nội – Hải Phòng hoặc quốc lộ 18, sau đó vào QL5A về Hải Dương (cứ hướng về Hà Nội là đến). Từ Quảng Ninh mất khoảng 2-2.5 giờ.

Gợi ý lộ trình: Một số công ty lữ hành gợi ý kết hợp tham quan liên tỉnh như: Hà Nội – Chí Linh – Hải Dương – Hải Phòng. Ví dụ, đi xe máy có thể xuất phát từ Hà Nội, theo cao tốc Lạng Sơn/Hải Phòng (tốc độ cao) rồi vòng về Hải Dương hoặc qua Chi Lăng Nam/Đảo Cò.

2.3. Phương tiện di chuyển trong tỉnh

Trong tỉnh Hải Dương, du khách chủ yếu di chuyển bằng ôtô hoặc xe máy. Các thành phố như TP. Hải Dương, thị xã Chí Linh đều có dịch vụ cho thuê xe máy, ôtô du lịch và taxi. Ứng dụng gọi xe công nghệ (Grab, Be) cũng hiện diện ở khu vực đô thị, giúp di chuyển linh hoạt. Ở các huyện vùng sâu có thể bắt các tuyến xe buýt công cộng (ví dụ: tuyến Hải Dương – Tứ Kỳ, TP. Hải Dương – Thanh Hà), sau đó tiếp tục bắt xe ôm hoặc taxi đến điểm cụ thể (như kinh nghiệm đi Chợ Mũ ở Tứ Kỳ: “đi xe buýt tuyến Hải Dương – Tứ Kỳ rồi bắt xe ôm hoặc taxi đến chợ”). Với nhóm đông hoặc đi xa, bạn có thể thuê xe du lịch để chủ động lộ trình. Đặc biệt, đến các làng nghề và nông thôn Hải Dương, phương tiện hai bánh sẽ thuận tiện nhất để len lỏi qua các con đường nhỏ, khám phá làng mạc; còn nếu thích, du khách cũng có thể thuê xe đạp tại các homestay để trải nghiệm đời sống chậm, ngắm cánh đồng quê.

Lưu ý: Đường về làng quê Hải Dương thường khá bằng phẳng, nhưng dịp mưa lớn có thể trơn trượt. Nên mang theo bản đồ (Google Maps) hoặc hỏi thăm người dân đường di chuyển, và chú ý biển báo giao thông ở nông thôn.

3. Có gì chơi ở Hải Dương? Các địa điểm tham quan nổi bật

Hải Dương có nhiều thắng cảnh, di tích lịch sử, tâm linh trải khắp các huyện, mỗi nơi mang nét đặc trưng riêng. Dưới đây là những điểm đến nổi bật và được đánh số rõ ràng theo danh mục. Du khách nên sắp xếp thời gian hợp lý để trải nghiệm trọn vẹn.

3.1. Côn Sơn – Kiếp Bạc: Quần thể di tích lịch sử và danh nhân

Quần thể di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (thị xã Chí Linh) là tâm điểm văn hoá – lịch sử Hải Dương. Được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt, nơi đây gắn liền với các danh nhân lớn như Trần Hưng Đạo (anh hùng đánh giặc Nguyên Mông) và Nguyễn Trãi (danh nhân thời Lê sơ). Điểm nhấn là đền Kiếp Bạc (thờ Đức Thánh Trần) với tam quan hình “lưỡng long chầu nguyệt” uy nghi nhìn ra sông Thương, và chùa Côn Sơn (chùa Xuân Sơn) – nơi Cơ phủ Vạn Kiếp, đường lên “Bàn Cờ Tiên” (sơn kỳ mây ngàn). Du khách có thể leo bộ qua những con đường rêu phong, ghé thăm ngôi nhà thờ Nguyễn Trãi bên sườn núi, ngắm cảnh hồ Côn Sơn tĩnh lặng bên suối Thanh Thủy.

Ngoài ra, khu vực này còn có các di tích phụ trợ: núi Phượng Hoàng (nơi thờ Chu Văn An), Văn miếu Mao Điền (xếp thứ nhì cả nước sau Văn Miếu Quốc Tử Giám), Đền Thanh Mai (nơi yên nghỉ thân mẫu Nguyễn Trãi)…, tạo thành một mạng lưới điểm tham quan phong phú. Theo VOV4, Đền Kiếp Bạc thờ Hưng Đạo Đại Vương nằm ngay trong khu di tích này, mỗi năm có các lễ hội truyền thống để tưởng niệm.

3.2. Đền Chu Văn An, Đền Trần Hưng Đạo

Đền Chu Văn An (Côn Sơn): Nằm trên núi Phượng Hoàng (thị xã Chí Linh), là nơi tưởng niệm Chu Văn An – nhà giáo nổi tiếng thời Trần, được kính tôn là “Tiều Ẩn Tiên Sinh”. Quần thể đền gồm tiền tế, hậu cung chạm khắc tứ linh, tứ quý rất tinh xảo. Đền vừa là di tích văn hoá quan trọng, vừa là điểm đến tâm linh nổi bật, thu hút nhiều khách thập phương đến “vãn cảnh thư nhã và tìm hiểu lịch sử”. Mỗi đầu xuân và dịp lễ hội về nguồn người ta thường tổ chức lễ khai bút đầu năm tại đền. Trấn thần ở đây là vị Thánh Hiền Chu Văn An, biểu tượng của lòng kính trọng thầy giáo trong dân gian.

Đền Kiếp Bạc (Trần Hưng Đạo): Cũng ở thị xã Chí Linh, Đền Kiếp Bạc thờ Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo (Trần Quốc Tuấn). VOV4 nhấn mạnh đền này là một phần của khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Đền nằm trên vùng đất cao bằng, nhìn ra sông Lục Đầu (xưa gọi sông Bình Than) – cửa ngõ phía Đông kinh thành Thăng Long thời Trần. Mỗi năm, đền tổ chức lễ hội mùa thu Kiếp Bạc (khoảng 16–20 tháng Tám âm lịch) với các nghi thức truyền thống như rước kiệu, đua thuyền, lễ ban ấn, v.v., thu hút đông đảo nhân dân và du khách. Đền được xây theo kiến trúc tiền nhất hậu đinh, ba tòa liên tiếp: Tiền tế, Trung từ, Hậu cung, thờ 4 con trai Trần Quốc Tuấn và Phạm Ngũ Lão, gắn với truyền thuyết “của báu” Cồn Kiếm giữa sông Bình Than.

3.3. Hồ Côn Sơn, Núi Phượng Hoàng

Hồ Côn Sơn: Là hồ nước trong xanh nằm ngay trước chân núi Côn Sơn (núi Kỳ Lân). Theo sách cổ, hồ Côn Sơn được coi là “Minh Đường” (hồ đón sinh khí) của cả khu di tích Côn Sơn. Nước hồ được cải tạo năm 1998 với diện tích khoảng 43 ha, quanh bờ trồng nhiều cây xanh và đường dạo bộ. Theo phong thủy truyền thống, hồ Côn Sơn hội tụ năng lượng tốt lành, thêm cảnh quan hữu tình cho vùng đất linh thiêng. Vào những ngày hội lễ tại Côn Sơn – Kiếp Bạc, dòng nước hồ còn là nơi diễn ra hoạt động rước nước và đua thuyền truyền thống (theo quan niệm “hội tụ linh khí và ban phúc lộc”).

Núi Phượng Hoàng: Đỉnh núi Phượng Hoàng (còn gọi là Nam Tào, thuộc thị xã Chí Linh) gắn liền với truyền thuyết Núi Ngũ Nhạc (Rồng), Phượng Hoàng, và các thanh long – bạch hổ tại Côn Sơn. Núi này có 72 ngọn nhỏ xếp thành hình chim Phượng Hoàng chầu xuống uống nước ở Hồ Côn Sơn. Tương truyền, Chu Văn An thời nhà Trần ở ẩn và dạy học trên núi này. Di tích đền thờ Chu Văn An và nhiều cây cổ thụ nằm trên đỉnh tạo cảnh quan rất đỗi thanh bình, là nơi du khách thường ghé vãn cảnh, thưởng ngoạn thiên nhiên hùng vĩ..

3.4. Văn miếu Mao Điền

Văn Miếu Mao Điền (Cẩm Giàng) là di tích Văn miếu duy nhất của tỉnh Hải Dương và là Văn miếu lớn thứ hai Việt Nam sau Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Được xây từ thời Lê sơ, nơi đây là trường thi Hương của trấn Hải Dương hàng trăm năm trước, nhà chính thờ Khổng Tử, Chu Văn An và các vị Nho sư khác. Năm 2016, Văn Miếu Mao Điền được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (cùng hạng với Khu Côn Sơn – Kiếp Bạc) vì giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc. Du khách đến đây sẽ ấn tượng với kiến trúc cổng tam quan, cung đình đối xứng, sân bia tiến sĩ ghi tên các nhân tài dưới các triều đại. Mỗi năm vào tháng Giêng người dân tổ chức lễ hội thả hoa, dâng hương, thu hút đông đảo sĩ tử và khách khắp nơi về dâng hương cầu học hành đỗ đạt (xưa đến nay).

3.5. Chùa Cổ Am, Chùa Giám, Chùa Trăm Gian

Hải Dương cũng có nhiều ngôi chùa cổ kính lưu giữ giá trị kiến trúc và tâm linh đặc sắc:

Chùa Cổ Am (nếu có thông tin – chú ý: chùa “Cổ Am” thường nhắc tới ở Nghệ An, nên nếu ở Hải Dương chưa rõ, có thể tham khảo nơi khác).

Chùa Giám (Nghiêm Quang Tự): Tọa lạc ở xã Cẩm Sơn (Cẩm Giàng), được xây từ thời Lý, là nơi từng gắn bó với danh y Tuệ Tĩnh – người có công lớn với y học dân tộc. Ngôi chùa này thờ cả Phật và “Ông Thánh thuốc Nam” Tuệ Tĩnh, nên rất linh thiêng đối với giới thầy thuốc và người bệnh. Hiện kiến trúc chùa mang dáng dấp thời Lê Trung Hưng, với nhiều mảng gỗ chạm trổ công phu (như tòa “Cửu phẩm liên hoa” bằng gỗ ba tầng đỉnh chóp). Tham quan chùa Giám, du khách được hòa mình vào khung cảnh yên bình, chiêm ngưỡng tượng phật, tượng Tuệ Tĩnh, giếng ngọc và hồ sen trong sân chùa. Chùa còn lưu giữ cả Đại hồng chung và bàn thờ khắc bài sắc “Quán Tự Tại” (Linh Từ).

Chùa Trăm Gian: Nằm ở xã An Bình (Nam Sách), chùa có từ thời Trần (năm Trùng Hưng – Lý Thái Tổ) và được xây dựng, mở rộng qua nhiều đời vua Lê, Nguyễn. Tên gọi “Trăm Gian” xuất phát từ việc chùa có nhiều hạng mục với tổng chiều dài rất lớn (theo Thanh Niên, ngôi chính điện có tiền đường 7 gian, thượng điện 11 m, và có tới 100 gian nhà thờ Tổ trong khuôn viên gần 18.000 m²). Chùa Trăm Gian là ngôi chùa lớn nhất Hải Dương về quy mô, mang đậm kiến trúc Trúc Lâm cổ Việt Nam. Hiện nay di tích được phục dựng bảo tồn, tuy còn xuống cấp do tuổi cổ kính, nhưng vẫn giữ được tượng Tam tổ Thiền, vườn tháp mộ sư tăng từ thời Lê-Nguyễn và nhiều cổ vật quý giá.

3.6. Đảo Cò Chi Lăng Nam (Tứ Kỳ)

Đảo Cò Chi Lăng Nam là khu du lịch sinh thái nổi tiếng ở huyện Tứ Kỳ. Đảo này là vùng ngập nước (khoảng 31.000 ha) thuộc đồng bằng bắc sông Kinh Thầy, hiện là nơi trú ngụ của hàng vạn chim nước: khoảng 12.000 cò trắng, vạc và chim bồ nông, cùng nhiều loài ngỗng trời, diệc…. Thời điểm ngắm cò nhiều nhất là mùa khô (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) khi chim tụ về kiếm mồi. Du khách có thể thuê thuyền hoặc đạp thuyền vịt quanh các đảo ngập nước giữa hồ, vừa ngắm đàn cò trắng bay rợp trời, vừa thưởng thức không gian thanh bình của ruộng đồng bao la. Bất kỳ tiếng động lớn nào cũng khiến cả đàn cò vội vã bay lên, tạo thành khung cảnh hoang sơ nhưng rất đỗi mê hoặc. Với những ai yêu thích thiên nhiên và nhiếp ảnh, Đảo Cò là điểm đến không thể bỏ qua khi đến Hải Dương.

3.7. Làng gốm Chu Đậu (Nam Sách)

Làng gốm cổ Chu Đậu ở huyện Nam Sách, Hải Dương, từng là một trung tâm gốm sứ quốc tế từ thế kỷ 14–17. Tại đây, các nghệ nhân đã chế tác gốm men trắng hoa lam, men ngọc, men tam thái tinh xảo, từng được xuất khẩu rộng rãi sang Trung Hoa, Chăm-pa, các đảo Philippines…. Sau gần ba thế kỷ mai một, dòng gốm Chu Đậu đã được phục hưng cuối thế kỷ 20, vừa giữ nghề vừa kết hợp dịch vụ tham quan. Du khách đến làng có thể thăm quan khu di tích và bảo tàng gốm, xem các hiện vật cổ khai quật được, và mua các sản phẩm gốm sứ truyền thống (bình, đĩa, bát) làm quà. Tại xưởng gốm phục hồi, bạn chứng kiến quy trình làm gốm Chu Đậu: từ nhào đất, tạo dáng, vẽ men đến nướng, rất cầu kỳ và nghệ thuật. Sự hồi sinh nghề gốm ở đây đã mở ra tiềm năng du lịch làng nghề nổi bật cho Hải Dương.

3.8. Làng vải Thanh Miện và làng bánh đa Kẻ Sặt

Làng vải Nam Sách (huyện Thanh Miện): Đặc sản lụa vải thủ công nổi tiếng của Hải Dương. Tại đây, người dân se sợi, dệt vải lanh từ cây gai dầu và bông trồng tại địa phương. Sản phẩm vải Thanh Miện nổi bật nhờ độ bền cao, màu sắc tự nhiên, thấm hút tốt; được may thành áo dài, khăn mưa, khăn trải bàn rất được ưa chuộng. Du khách có thể đến các xưởng hoặc cơ sở dệt nhỏ để mua vải lanh, khăn mưa, và nghe nghệ nhân giới thiệu quy trình dệt tay truyền thống. Trước khi rời làng, du khách nhớ khoác thử bộ áo tứ thân hoặc nón quai thao được làm từ vải bông, để cảm nhận nét duyên ngầm của văn hóa Việt xưa.

Làng bánh đa gấc Kẻ Sặt (thị trấn Kẻ Sặt, Bình Giang): Nơi đây nổi tiếng với đặc sản bánh đa gấc đỏ thắm, giòn tan, hương thơm dừa, vừng, lạc và gấc đặc trưng. Nghề làm bánh đa Kẻ Sặt đã hơn 30 năm tuổi đời, bí quyết gia truyền từ nhiều thế hệ và giờ được quảng bá trên khắp nước. Bánh đa gấc Kẻ Sặt vẫn giữ được vị ngon đặc trưng: thơm ngọt dịu, giòn rụm, được xem là “món quà quê” nức tiếng gần xa. Du khách ghé làng trong những ngày đám tiệc hay dịp lễ Tết thường mua vài túi bánh làm quà, vừa thử hương vị quê, vừa ủng hộ nghề truyền thống. Nếu đến tham quan cơ sở làm bánh, bạn còn có thể trải nghiệm gói bánh, chiên bánh trực tiếp bên bếp rơm (dưới sự hướng dẫn của chủ lò).

3.9. Các điểm check-in đẹp

Hải Dương còn có nhiều góc “sống ảo” đẹp và đang thu hút giới trẻ:

Cầu Hợp Thanh (Thanh Hà): Cây cầu bắc qua sông Văn Úc được sơn hồng pastel, kiến trúc bắc ngang thanh mảnh, nổi bật giữa khung trời xanh. Nơi đây thường xuất hiện trên các trang Instagram bởi màu sắc lãng mạn và cảnh làng quê thanh bình hai bên bờ. Buổi sáng sớm hoặc hoàng hôn là thời điểm chụp hình đẹp nhất vì ánh nắng nhuộm gam hồng nhẹ nhàng.

Hồ Bạch Đằng (TP. Hải Dương): Công viên trung tâm với hồ nước rộng lớn, cây xanh bao phủ, được mệnh danh “lá phổi xanh” giữa lòng thành phố. Khách du lịch và người dân thành phố thường đến đây thả bộ, ngắm cảnh, hoặc ngồi thư giãn ven hồ. Hồ Bạch Đằng được đánh giá là điểm đến hút khách nhất Hải Dương, vừa thơ mộng vừa dễ đi (nằm ngay trung tâm thành phố). Ban đêm, khi đèn chiếu sáng, khung cảnh lấp lánh tạo nên không khí lãng mạn.

Cánh đồng hoa: Đường Trường Chinh (gần chân núi Côn Sơn) có các vườn hoa hướng dương và cẩm tú cầu nhỏ. Đặc biệt, đồng hoa hướng dương vào tháng 10 vàng rực khắp mặt đất. Khu vườn mở cửa miễn phí, thường đông khách vào sáng sớm (8-9h) hoặc chiều tối (sau 15h) để tránh nắng gắt. Ngoài ra, các điểm trồng hoa dã quỳ, hoa cải (vụ đông) cũng dần xuất hiện ở ngoại ô thành phố, cho phó nháy nhiều góc “deep” cả ngày.

Khu sinh thái sông Hương và An Phụ: Các địa điểm du lịch sinh thái mới nổi ven biển Hải Dương như Khu sinh thái Sông Hương (xã Hưng Đạo, Tp. Chí Linh) và Khu du lịch sinh thái An Phụ (xã Cổ Bì, Kinh Môn) mang đến không gian sông nước yên bình. Nơi đây có các hoạt động vui chơi ngoài trời như chèo thuyền kayak, câu cá, tham quan vườn cây, cắm trại… Dù chưa nổi tiếng như Đảo Cò, những khu sinh thái này cũng được trang trí nhiều góc chụp đẹp: thuyền hoa, cầu cảnh, vườn hoa mi ni, tạo hình nghệ thuật…

3.10. Các khu du lịch sinh thái, làng nghề cộng đồng

Khu du lịch sinh thái An Phụ (Kinh Môn): Trên con đường 391, khu sinh thái rộng hơn 50 ha này có đồi núi thấp, vườn cây ăn trái và rừng phòng hộ nhỏ. Nơi đây đã đầu tư nhiều dịch vụ như đạp vịt hồ, khu vui chơi trẻ em, sân golf mini, vườn chụp ảnh. Không gian rất xanh mát, tiếng chim kêu hoà cùng tiếng nước róc rách của suối.

Du lịch sinh thái thôn Phú Điền, Tứ Kỳ: Một làng quê gắn với nghề nông, du khách có thể cắm trại, câu cá, hái rau sạch. Các homestay ở đây nổi tiếng vì thiết kế mộc mạc, gần gũi với cánh đồng gạo.

Làng nghề truyền thống: Ngoài làng gốm và làng bánh kể trên, du khách còn có thể ghé thăm các làng nghề khác như: Làng vàng bạc Châu Khê (Thuận Thành có bảo tàng vàng bạc), Làng đồ gỗ Đông Giao (Chí Linh), Làng đá Kính Chủ (Cẩm Giàng), Làng lụa Bảo Hà (Hưng Yên giáp Hải Dương) để tìm hiểu nghệ nhân làm nghề. Ở các làng nghề, bạn nên trò chuyện nhẹ nhàng, hỏi ý kiến chủ xưởng trước khi chụp ảnh, và ủng hộ mua một vài sản phẩm làm quà để ủng hộ bà con.

Cẩm nang du lịch thường gợi ý lịch trình mẫu 2-3 ngày kết hợp các địa điểm trên, ví dụ: “Ngày 1: Côn Sơn – Kiếp Bạc – Hồ Côn Sơn. Ngày 2: Làng gốm Chu Đậu – Đảo Cò – Văn Miếu Mao Điền. Ngày 3: Chùa Giám – Đền Chu Văn An – TP. Hải Dương (Hồ Bạch Đằng) – tham quan vườn vải Thanh Hà hoặc làng nghề”. Cần linh hoạt điều chỉnh theo mùa và sở thích cá nhân.

4. Hành trình khám phá ẩm thực Hải Dương

Ẩm thực Hải Dương rất đa dạng và đậm đà hương vị Bắc Bộ truyền thống. Theo Ngân hàng Tri thức Di sản DJC, đặc sản Hải Dương có nhiều món ngon: bánh gai Ninh Giang, bánh đa gấc Kẻ Sặt, bánh đậu xanh Rồng Vàng, rươi Tứ Kỳ, vải thiều Thanh Hà, v.v. – tất cả đều được người dân địa phương và khách thập phương yêu thích. Dưới đây là một số món tiêu biểu nhất:

Bánh đậu xanh Hải Dương (Rồng Vàng, Bảo Hiên,…): Nổi tiếng nhất là bánh đậu xanh Rồng Vàng (thuộc Bảo Hiên) ở TP. Hải Dương. Loại bánh này có vị ngọt bùi đậm đà của đậu xanh nguyên chất, hương thơm thanh dịu của mỡ lợn và nước hoa bưởi. Bánh được ép trong khuôn tượng rồng, mỗi viên nhỏ dễ mang theo. Người ta thường ăn kèm với trà để cảm nhận vị tinh khiết của đậu. Đây cũng là món quà tiến vua xưa, và hiện là đặc sản làm quà biếu phổ biến.

Bánh gai Ninh Giang: Bánh làm từ gạo nếp và lá gai rừng, bên trong có nhân đậu xanh, dừa và lá cây thuốc bắc (lá chít). Nhân bánh có vị ngọt, mùi dứa (lá gai), thêm chút mè, dừa bùi. Bánh giòn bên ngoài, dẻo mềm bên trong. Hương vị đặc trưng khó lẫn với bánh gai chỗ khác. Theo DJC, bánh gai Ninh Giang là một trong những đặc sản “lâu đời” của Hải Dương. Đây là món quà rất hay được mua tặng sau chuyến đi.

Bánh cuốn Hải Dương: Khác với bánh cuốn miền Bắc phổ biến, bánh cuốn Hải Dương mỏng mềm như lụa, thường được cuốn tay bằng bột gạo tẻ (mỏng hơn bánh cuốn Thanh Trì). Nhân bánh là thịt lợn xay với mộc nhĩ, thơm nức mùi tiêu hành. Theo Biolomix, bánh cuốn Hải Dương nổi tiếng bởi “lớp bánh mỏng mịn như lụa, nhân thịt mộc nhĩ thơm lừng” và thường chấm nước mắm tỏi ớt pha đặc biệt. Bánh cuốn Hải Dương ăn kèm các loại chả (chả bì, chả bò) và rau thơm. Mỗi sáng ở các phố nhỏ Hải Dương thường có quán bánh cuốn ngon thu hút đông khách địa phương.

Bún cá rô đồng: Đây là món bún đặc sắc của vùng quê Hải Dương (dòng sông và ao hồ ngọt). Nước lèo nấu từ xương heo hầm, ăn kèm cá rô đồng chiên xù, rau cải xanh, giá đỗ, hành hoa. Món ăn dân dã này tuy đơn giản nhưng giàu đạm cá và dễ ăn, rất phổ biến trong bữa sáng của người dân Hải Dương và thường được bán tại các quán ven đường. Đặc biệt, cá rô sau khi rán giòn sẽ thấm vị ngọt của nước dùng và thường kết hợp với nước mắm chua ngọt tỏi ớt đậm đà. (Không có trích dẫn nhưng bánh đa cua cũng tương tự nếu ai muốn biết thêm).

Rươi Tứ Kỳ: Rươi (một loại giun sống ở nửa nước, thường xuất hiện vào khoảng tháng 8-10) được xem là “vàng đen” của Tứ Kỳ (Hải Dương). Người ta dùng rươi để làm chả rươi (trộn trứng, hành, tiêu, mộc nhĩ rồi chiên vàng), hoặc bún riêu rươi. Mùa rươi kéo dài chỉ vài tuần, nhưng đủ để người dân làm “món ăn mùa thu” đặc sản. Rươi Tứ Kỳ có vị béo ngậy đặc trưng và rất bổ dưỡng.

Vải thiều Thanh Hà: Hải Dương là “thủ phủ vải thiều Việt Nam” với sản lượng lớn. Vải Thanh Hà có màu đỏ óng, vị ngọt thanh, thơm nức và gần như không đượm vị chát hay chua như nhiều nơi khác. Mùa chính của vải từ tháng 5 đến tháng 6 (âm lịch), đây cũng là thời điểm thích hợp để kết hợp tham quan vườn vải, hoặc mua vải chính gốc làm quà. Vải Thanh Hà là niềm tự hào của người dân Hải Dương, mỗi năm thường tổ chức các lễ hội quảng bá trái vải rất hoành tráng.

Các món dân dã ở chợ quê: Đến các chợ phiên hoặc chợ sáng Hải Dương (ví dụ Chợ Mũ, chợ Kẻ Sặt, chợ Sinh… hoặc chợ TP.Hải Dương), bạn sẽ dễ dàng bắt gặp nhiều món ngon mộc mạc: như bánh đa cua (bún đỏ giòn dai kèm nước dùng cá đồng thơm lừng), bánh bèo, bánh gai Ninh Giang, các loại rau muống luộc, rau rừng theo mùa, cá rô đồng kho tộ, món lẩu cá rô đặc sản… Như một bài viết về trải nghiệm chợ quê Hải Dương gợi ý, du khách đừng quên thưởng thức “bánh đa cua – sợi bánh đa đỏ dẻo dai kết hợp với nước dùng đậm đà” và mua bánh gai Ninh Giang làm quà. Những món ăn dân dã này thể hiện sự mộc mạc, tươi ngon của ẩm thực đồng quê nơi đây.

5. Những điều cần nhớ khi du lịch Hải Dương

Thời tiết theo mùa: Hải Dương nằm ở vùng khí hậu Bắc Bộ nên chu kỳ mưa nắng tương tự Hà Nội – Hải Phòng. Mùa hè (4-9) nắng nóng, mưa nhiều vào chiều; mùa đông (12-3 năm sau) lạnh hơn, có lúc có sương muối ở miền núi (Chí Linh). Mùa xuân, tiết trời ấm áp, nhiều lễ hội. Mùa thu mát mẻ, trong xanh. Du khách nên theo dõi dự báo thời tiết trước chuyến đi để chọn trang phục phù hợp (áo khoác mỏng buổi sáng đông, áo mưa/ô khi đi dã ngoại mùa mưa). Tuy nhiên, Hải Dương không có bão biển nên yên tâm về đường sá không bị gián đoạn nhiều như các tỉnh duyên hải. Theo cẩm nang VnExpress, phong cảnh Hải Dương thay đổi rõ rệt trong 4 mùa, do đó “có thể chiêm ngưỡng những nét đẹp riêng biệt của từng mùa” ở đây.

Lễ hội truyền thống: Hải Dương có nhiều lễ hội gắn với di tích lịch sử – tâm linh. Nổi bật nhất là Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc (từ 16–20/8 âm lịch, tưởng niệm Trần Hưng Đạo), tổ chức rước lễ, kéo kiệu, diễn xướng và dâng hương tại đền Kiếp Bạc, thu hút hàng vạn người dân và khách thập phương. Ngoài ra còn có lễ hội Đền Trại (Triều Khúc, Nam Sách) cúng Nữ thần Đát Kỷ, lễ hội chùa Thanh Mai (Chí Linh) tưởng nhớ thân mẫu Nguyễn Trãi, lễ hội làng (hội làng Đền Đươi thờ Đức Thánh Lê Vương phi)… Du khách đi trong mùa lễ hội cần đặt phòng sớm, chuẩn bị lễ vật (đèn, hương, trầu cau) nếu muốn tham gia lễ tại đền chùa. Khi dự hội, cũng lưu ý trật tự chung: tránh xô bồ chen lấn, giữ gìn vệ sinh và an toàn trẻ em.

Trang phục đi lễ đền, chùa: Do Hải Dương có nhiều điểm tâm linh, khách nên mặc đồ lịch sự, kín đáo khi thăm viếng. Không nên mặc quần đùi, váy ngắn, áo ba lỗ; nên chọn áo có cổ hoặc quần dài, chân váy qua gối. Nhiều đền còn yêu cầu bỏ dép và giữ im lặng trong khu chính điện. Thay vào đó, bạn có thể mang đồ thoải mái nhưng vẫn đứng đắn khi lễ bái (ví dụ áo dài tay, quần âu, quần jeans). Luôn chấp hành hướng dẫn của quản lý khu di tích về khu vực cấm vào (như sờ vào bia đá, bệ tượng).

Văn hóa làng nghề và cách ứng xử với người địa phương: Khi đến tham quan làng nghề (như làng gốm, dệt, đồ gỗ), du khách nên xin phép và hỏi trước nếu muốn vào xưởng hoặc chụp ảnh nghệ nhân đang làm việc. Nhiều nghệ nhân sẵn lòng hướng dẫn cho khách biết về quy trình nghề, nhưng họ cũng cần tôn trọng không gian làm việc. Tham quan làng nghề đồng nghĩa với việc hỗ trợ kinh tế cho bà con – bạn có thể mua ít sản phẩm lưu niệm để ủng hộ (quà tặng gốm Chu Đậu, khăn lụa Thanh Miện, bánh đa Kẻ Sặt…) và hỏi ý kiến họ trước khi đụng chạm đồ vật. Khi trò chuyện với người dân, nên nói nhỏ nhẹ, lịch sự; nếu không biết rõ đường, bạn có thể hỏi “ông/bà ơi” thay cho “Anh/Chị” vốn phổ biến ở Hà Nội. Ở vùng quê Hải Dương, mọi người thường thân thiện, sẵn lòng chỉ đường hoặc mời trà nước. Hãy quan sát và làm theo phong tục địa phương: ví dụ, khi bước vào nhà thờ họ (đình, miếu làng), không ngồi cao hơn bàn thờ, không cười nói ồn ào.

An ninh và y tế: Hải Dương là tỉnh an toàn, ít trộm cắp vặt. Tuy nhiên, khi du lịch đông người, vẫn nên giữ cẩn thận tư trang cá nhân (bóp ví, điện thoại) ở chỗ bí mật. Nếu đi dã ngoại, mang theo kem chống côn trùng, thuốc chống say sóng (nếu đi thuyền Đảo Cò). Nước uống: nguồn nước ở thành phố rất đảm bảo, nhưng khi về vùng xa nên dùng nước đóng chai. Đặc biệt, các món ăn đậm đà như bún cá rô, rươi có thể hơi khó tiêu cho người ít quen, nên thưởng thức vừa phải, ăn kèm rau sống và uống trà gừng để tiêu hoá.

SƯU TẦM "CÔNG SƠN"